Franczyza to model biznesowy, kt贸ry z ka偶dym rokiem zyskuje na popularno艣ci. Jednak偶e, pomimo zauwa偶alnego rozwoju i sta艂ego wzrostu liczby marek franczyzowych, kwestia ta wci膮偶 nie zosta艂a uregulowana przez polskiego ustawodawc臋.

Umowa franchisingowa nale偶y do kategorii tzw. um贸w nienazwanych. Mo偶liwo艣膰 zawarcia takiej umowy wynika z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego 鈥 zasady swobody um贸w, kt贸ra zosta艂a wyra偶ona w Art. 353(1) Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z brzmieniem niniejszego artyku艂u 鈥濻trony zawieraj膮ce umow臋 mog膮 u艂o偶y膰 stosunek prawny wed艂ug swego uznania, byleby jego tre艣膰 lub cel nie sprzeciwia艂y si臋 w艂a艣ciwo艣ci (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom wsp贸艂偶ycia spo艂ecznego鈥.

W zwi膮zku z powy偶szym, w odniesieniu do umowy franczyzowej, zastosowanie znajduje og贸艂 generalnych zasad w kwestii zawierania um贸w, zawartych przepisach kodeksu cywilnego, przyk艂adowo dotycz膮cych formy zawarcia umowy, czy te偶 zagadnienia wykonania b膮d藕 niewykonania zobowi膮zania.

Dotychczasowe pr贸by 鈥瀠regulowania鈥 franczyzy

Kwestia ewentualnego uregulowania umowy franchisingu jest powracaj膮cym regularnie przedmiotem dyskusji i rozwa偶a艅 w przestrzeni publicznej.

W listopadzie 2020 r. zosta艂 opublikowany raport na temat franczyzy w Polsce, autorstwa dr hab., prof. Uniwersytetu Opolskiego Rafa艂a Adamusa. Raport zawiera艂 szereg propozycji legislacyjnych, kt贸re mog艂yby by膰 stosowane we wsp贸艂czesnej franczyzie. Nadto, powsta艂 projekt "Kodeksu Dobrych Praktyk we Franczyzie" 鈥 czyli zbi贸r zasad, kt贸rych celem by艂a samoregulacja rynku franczyzowego, jednak偶e na posiedzeniu Zespo艂u Roboczego Rady Przedsi臋biorc贸w ds. Franczyzy, Rzecznik M艢P, poinformowa艂, i偶 zadecydowa艂 o przeniesieniu prac na rzecz wprowadzenia wypracowanych zasad w 偶ycie, na poziom prac w Ministerstwie Sprawiedliwo艣ci.

Projekt ustawy franczyzowej

W minionym tygodniu, Profesor Rafa艂 Adamus, kt贸ry jest autorem wspomnianego wy偶ej raportu o franczyzie, opublikowa艂 na swoim profilu Linkedin swoj膮 propozycj臋 projektu ustawy franczyzowej. Przygotowany przez Profesora projekt ustawy o dzia艂alno艣ci franczyzowej zosta艂 udost臋pniony tak偶e przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwo艣ci (IWS) 鈥 polsk膮 plac贸wk臋 naukow膮, kt贸rej celem s膮 dzia艂ania na rzecz harmonizacji prawa polskiego z mi臋dzynarodowymi standardami prawnymi, w tym zw艂aszcza z wymogami normatywnymi Unii Europejskiej.

Projekt ustawy franczyzowej posiada 38 stron wraz uzasadnieniem i okre艣la:

  • Zasady zawierania umowy franczyzy
  • Obowi膮zki informacyjne organizatora sieci franczyzowej przed zawarciem umowy
  • Prawa i obowi膮zki stron umowy franczyzy
  • Zasady ochrony zbiorowych interes贸w franczyzobiorc贸w

Proponowana regulacja zawiera szereg zapis贸w, kt贸re mia艂yby kszta艂towa膰 wsp贸艂prac臋 pomi臋dzy franczyzodawc膮, a franczyzobiorc膮.

W pierwszym rozdziale zaproponowanego projektu, uregulowano kwestie zwi膮zane z tzw. prospektem informacyjnym organizatora sieci franczyzowej, kt贸ry nale偶a艂oby dor臋czy膰 drugiej stronie przed zawarciem umowy franczyzy. Wskazano, jakie niezb臋dne elementy powinny si臋 w nim znale藕膰, jak na przyk艂ad: sprawozdania finansowe organizatora sieci za przynajmniej dwa ostatnie lata obrotowe, czy te偶 informacje o sprawach s膮dowych dotycz膮cych franczyzy, kt贸re kwestionuj膮 system franczyzowy lub mog膮 zagrozi膰 funkcjonowaniu franczyzy.

Nadto, wspominany prospekt winien zawiera膰 pe艂n膮 kopi臋 standardowej umowy franczyzowej. W zaproponowanym przez Profesora Adamusa projekcie ustawy, obu stronom przyznano mo偶liwo艣膰 wypowiedzenia umowy franczyzy ze skutkiem natychmiastowym, w okre艣lonych ustaw膮 przypadkach oraz gdy zachodz膮 inne wa偶ne przyczyny okre艣lone w umowie franczyzowej. W projekcie rozstrzygni臋to tak偶e kwesti臋 wypowiedze艅 um贸w zawartych na czas nieoznaczony. To w艂a艣nie ten obszar od d艂u偶szego czasu blokowa艂 prace nad Kodeksem Dobrych Praktyk we Franczyzie.

Lista zakazanych praktyk naruszaj膮cych zbiorowe interesy franczyzobiorc贸w

Propozycja projektu Ustawy Franczyowej zawiera list臋 praktyk naruszaj膮cych zbiorowe interesy franczyzobiorc贸w, a wszelkimi tego typu naruszeniami mia艂by si臋 zajmowa膰 UOKiK.

W艣r贸d nich znalaz艂y si臋 praktyki, takie jak:

  • naruszanie obowi膮zku udzielania franczyzobiorcom rzetelnej, prawdziwej, odpowiednio zweryfikowanej i pe艂nej informacji o warunkach przyst膮pienia do sieci i uczestnictwie w niej;
  • zastrzeganie kar umownych, odst臋pnego i innych tego typu rycza艂towo liczonych obci膮偶e艅 dla franczyzobiorc贸w, w nadmiernych, nieproporcjonalnych wysoko艣ciach;
  • nadu偶ywanie tytu艂u do nak艂adania kar umownych i innych rycza艂towo liczonych obci膮偶e艅 dla franczyzobiorc贸w;
  • wprowadzanie zmian do zawartych um贸w w spos贸b jednostronny.

Jak zosta艂o wyja艣nione w uzasadnieniu do zaproponowanego projektu ustawy o dzia艂alno艣ci franczyzowej, widoczna jest tendencja w ustawodawstwie dla ochrony s艂abszych uczestnik贸w rynku, o czym 艣wiadczy chocia偶by projekt ustawy o przeciwdzia艂aniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spo偶ywczymi, kt贸remu po艣wiecili艣my ca艂y cykl 鈥濸rzewaga kontraktowa pod lup膮鈥.

Ponadto, przyczyn膮 wprowadzenia propozycji regulacji s膮 zauwa偶alne liczne dysfunkcje relacji franczyzowych wynikaj膮ce m.in. z dysproporcji stron stosunku prawnego franczyzy i nadu偶ywania silniejszej pozycji kontraktowej, jak i nieprzygotowania niekt贸rych franczyzobiorc贸w do sprostania wymogom prowadzenia dzia艂alno艣ci gospodarczej. Wskazano, i偶 wprowadzenie jasnych i przejrzystych zasad prowadzenia dzia艂alno艣ci franczyzowej, pozwoli na przeciwdzia艂aniu ewentualnym nadu偶yciom, co w konsekwencji mo偶e si臋 prze艂o偶y膰 na wzrost zainteresowania franczyz膮.

Jak poinformowa艂 Profesor Rafa艂 Adamus na swoim profilu LinkedIn: 鈥To praca ca艂kowicie koncepcyjna. Jedno z wielu mo偶liwych rozwi膮za艅. Poprawia ona za艂o偶enia przyj臋te we wcze艣niejszym raporcie przygotowanym dla IWS dotycz膮cym franczyzy. Mo偶e by膰 przedmiotem swobodnej dyskusji鈥.

Komentarz:

Niew膮tpliwie, uregulowanie umowy franczyzowej pomog艂oby rozwia膰 szereg w膮tpliwo艣ci, z kt贸rymi zmagaj膮 si臋 zar贸wno franczyzobiorcy, jak i franczyzodawcy. Regulacja franchisingu, kt贸ry cieszy si臋 spor膮 popularno艣ci膮 w Polsce i na 艣wiecie zdecydowanie jest potrzebna do tego, aby zminimalizowa膰 ryzyko wyst臋powania licznych dysfunkcji, kt贸re niestety s膮 zauwa偶alne w prowadzeniu tego rodzaju dzia艂alno艣ci.

Autorka: Oliwia Gatz 

kompas 01

Czy zainteresowa艂 Ciebie ten temat?

Skutecznie doradzali艣my wielu Klientom w tym obszarze prawnym - pomo偶emy r贸wnie偶 Tobie!

Skontaktuj si臋 ju偶 teraz, aby uzyska膰 wi臋cej informacji i um贸wi膰 si臋 z prawnikiem: