Zgodnie z wyrokiem niemieckiego Federalnego Trybuna艂 Sprawiedliwo艣ci z 6 lipca 2021 r. (sygn. KZR 35/20 - Porsche Tuning II), tzw. dystrybucja selektywna stosowana przez producenta aut marki Porsche ogranicza konkurencj臋 podmiotom zajmuj膮cym si臋 tzw. tuningiem. Tajemnica handlowa nie jest chroniona, je艣li ujawnienie jest wymagane w celu ochrony konkurencji i skutecznego egzekwowania prawa Unii.

Z punktu widzenia prawa konkurencji, dystrybucja selektywna jest zagadnieniem z艂o偶onym. Przyk艂ad niedawnego wyroku niemieckiego Federalnego Trybuna艂u Sprawiedliwo艣ci w sprawie Porsche pokazuje, 偶e producent aut nie m贸g艂 zabroni膰 swoim autoryzowanym dystrybutorom sprzeda偶y samochod贸w i cz臋艣ci zamiennych marki Porsche firmom dzia艂aj膮cym w bran偶y tuningowej.

Kontekst sprawy

6 lipca 2021 r. niemiecki Federalny Trybuna艂 Sprawiedliwo艣ci (鈥濬CJ") utrzyma艂 zabezpieczenie przeciwko Porsche i jego dystrybutorowi (鈥濸orsche" lub 鈥濸ozwani") na rzecz stowarzyszenia bran偶owego, licz膮cego 130 cz艂onk贸w, sprzedaj膮cych cz臋艣ci  do tuningu aut (鈥濻towarzyszenie"). Stowarzyszenie wnios艂o pow贸dztwo o zabezpieczenie roszcze艅 wynikaj膮cych z niekt贸rych klauzul um贸w dealerskich, stosowanych przez pozwanych w ramach systemu dystrybucji selektywnej. Skarga zosta艂a pierwotnie oddalona przez s膮d okr臋gowy w Stuttgarcie, ale uwzgl臋dniona w post臋powaniu odwo艂awczym.

W swoim niedawnym orzeczeniu FCJ stwierdzi艂, 偶e postanowienia porozumie艅 dealerskich stanowi膮 ograniczenie konkurencji ze wzgl臋du na cel, kt贸re nie mog膮 by膰 wy艂膮czone na mocy rozporz膮dzenia w sprawie wy艂膮cze艅 grupowych w zakresie porozumie艅 wertykalnych (鈥濾BER") lub wy艂膮cze艅 grupowych dla porozumie艅虂 wertykalnych w sektorze motoryzacyjnym.

Sporne klauzule umowne

Sporne postanowienia um贸w dealerskich przewidywa艂y zakaz sprzeda偶y nowych pojazd贸w Porsche nieautoryzowanym dealerom, kt贸rzy nabywali pojazdy w celu ich odsprzeda偶y po tuningu lub kt贸rzy chcieli wystawia膰/eksponowa膰 produkty tuningowane. W ramach swojej sieci dystrybucyjnej Porsche zobowi膮za艂o swoich dystrybutor贸w do sprzeda偶y samochod贸w wy艂膮cznie konsumentom ko艅cowym lub innym autoryzowanym dystrybutorom. Sprzeda偶 tak zwanym 鈥瀔olejnym sprzedawcom detalicznym" by艂a wyra藕nie zabroniona (鈥濷graniczenie 1"). 

Umowy zakazywa艂y r贸wnie偶 sprzeda偶y cz臋艣ci i akcesori贸w Porsche dealerom spoza sieci dystrybucyjnej Porsche:

  • kt贸rzy montowali je w pojazdach innych marek;
  • lub, w odniesieniu do pojazd贸w Porsche, wykorzystywali je do cel贸w innych ni偶 przeprowadzanie napraw i konserwacji (co w efekcie zabrania艂o ich stosowania w tuningu pojazd贸w Porsche) (鈥濷graniczenie 2").

Natomiast sprzeda偶 cz臋艣ci i akcesori贸w Porsche na rzecz u偶ytkownik贸w i warsztat贸w, kt贸re wykorzystuj膮 je wy艂膮cznie do naprawy lub konserwacji pojazd贸w Porsche, by艂a dozwolona. Umowy przewidywa艂y r贸wnie偶 kar臋 umown膮 w przypadku naruszenia powy偶szych ogranicze艅.

Producent pojazd贸w zmaga艂 si臋 ju偶 w poprzednich latach z zarzutem nadu偶ywania pozycji dominuj膮cej oraz nadu偶ycia zale偶no艣ci ekonomicznej (w mocnym uproszczeniu koncepcja podobna do polskiego nadu偶ywania przewagi kontraktowej w sektorze rolno-spo偶ywczym). W nast臋pstwie orzeczenia FCJ z 2015 r. pozwani zezwolili dealerom na zaopatrywania tych firm tuningowych, kt贸re s膮 ekonomicznie zale偶ne od marki Porsche.

W orzeczeniu z lipca 2021 r. FCJ stwierdzi艂, 偶e klauzule ograniczaj膮ce z kategorii 1 i 2 stanowi艂y ograniczenie konkurencji ze wzgl臋du na cel, kt贸re narusza艂o niemieck膮 ustaw臋 o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Ograniczenia 1 - klauzula ograniczaj膮ca sprzeda偶 nowych pojazd贸w marki Porsche

FCJ stwierdzi艂, 偶e zakaz sprzeda偶y pojazd贸w klientom zajmuj膮cym si臋 tuningiem pojazd贸w Porsche ogranicza艂 zar贸wno firmy, kt贸re oferowa艂y us艂ugi tuningowe Porsche, jak i dealer贸w Porsche. FCJ uzna艂, 偶e chocia偶 jako艣ciowe systemy selektywnej dystrybucji maj膮 na celu ograniczenie dostaw do nieautoryzowanych dealer贸w, to jednak definicja nieautoryzowanego deleara musi by膰 obiektywna i nie mo偶e by膰 okre艣lana arbitralnie. Definicja 鈥瀗ieautoryzowanych dealer贸w" u偶ywana przez pozwanych, obejmuj膮ca firmy, kt贸re kupuj膮 pojazdy Porsche w celu odsprzeda偶y po tuningu, a tak偶e do wykorzystania jako pojazdy wystawowe do tuningu produkt贸w, nie spe艂nia艂a kryterium obiektywno艣ci. 

Zdaniem FCJ, cz艂onkom systemu dystrybucji selektywnej nie mo偶na uniemo偶liwi膰 sprzeda偶y produkt贸w do konsument贸w (u偶ytkownik贸w ko艅cowych). Zdaniem FCJ organizator systemu dystrybucji selektywnej nie mo偶e arbitralnie wyklucza膰 sprzeda偶y przez cz艂onk贸w tego systemu grupom 鈥瀗iepo偶膮danych" nabywc贸w, arbitralnie deklaruj膮c, 偶e s膮 oni 鈥瀔olejnymi detalistami", a nie 鈥瀠偶ytkownikami ko艅cowymi".

Termin 鈥瀔olejny sprzedawca detaliczny" nale偶y interpretowa膰 obiektywnie. Ma on zastosowanie wy艂膮cznie do sprzedawc贸w detalicznych, odsprzedaj膮cych pojazd w stanie jak nowy, bez istotnych modyfikacji. Cel, o kt贸rym mowa w niniejszej sprawie - prezentacja pojazdu z w艂asnymi produktami tuningowymi - nie mie艣ci艂 si臋 w tej definicji. Firmy, kt贸re kupuj膮 samochody Porsche wy艂膮cznie jako modele prezentacyjne dla w艂asnych produkt贸w tuningowych, nale偶y traktowa膰 jako u偶ytkownik贸w ko艅cowych, a nie 鈥瀔olejnych sprzedawc贸w detalicznych".

FCJ wyja艣ni艂, 偶e w kontek艣cie dystrybucji selektywnej pojazd uznaje si臋 za 鈥瀘dsprzedany" tylko wtedy, gdy jest sprzedawany jako nowy i bez (istotnych) modyfikacji, co nie ma miejsca w przypadku modyfikacji takich jak te, kt贸re maj膮 miejsce na przyk艂ad w wyniku tuningu. W zwi膮zku z tym istnienie systemu dystrybucji selektywnej nie uzasadnia zakazu sprzeda偶y pojazd贸w przez dealer贸w tzw. 鈥瀟unerom鈥, kt贸rzy sami sprzedaj膮 pojazdy po tuningu.

Ograniczenie 2 - klauzula ograniczaj膮ca sprzeda偶 cz臋艣ci i akcesori贸w Porsche

FCJ stwierdzi艂, 偶e zakaz sprzeda偶y cz臋艣ci i akcesori贸w r贸wnie偶 stanowi ograniczenie konkurencji.

Wed艂ug FCJ klauzule te nie mog艂y by膰 wy艂膮czone na mocy VBER. FCJ stwierdzi艂, 偶e zakaz sprzeda偶y nowych pojazd贸w do ca艂ej kategorii dostawc贸w us艂ug tuningowych (ograniczenie 1) stanowi艂 podstawowe ograniczenie dla klient贸w na mocy art. 4 lit. b) VBER. Trybuna艂 stwierdzi艂, 偶e to samo dotyczy zakazu sprzeda偶y cz臋艣ci i akcesori贸w Porsche (ograniczenie 2).

Zauwa偶y艂 on, 偶e chocia偶 Porsche oferuje w艂asne programy tuningowe, konkuruj膮c z cz艂onkami Stowarzyszenia, uwa偶a ograniczenie kategorii 2) za zbyt szerokie, aby mog艂o ono skorzysta膰 z wyj膮tku przewidzianego w art. 4 lit. b) ppkt (v) VBER. Wyj膮tek ten umo偶liwia dostawcy ograniczenie uprawnienia nabywcy komponent贸w, kt贸remu dostarczane s膮 one do wbudowania, do odsprzedania ich konkurentom dostawcy, kt贸rzy wykorzystaliby je w celach wytwarzania tego samego rodzaju towar贸w jak te wyprodukowane przez dostawc臋. 

Ponadto FCJ stwierdzi艂, 偶e pozwani nie wykazali, nieprzekroczenia progu 30% udzia艂u w rynku. Je艣li chodzi o definicj臋 rynku, FCJ wyja艣ni艂, 偶e umowa zawieraj膮ca klauzul臋 zakazuj膮c膮 odsprzeda偶y nowych pojazd贸w samochodowych (ograniczenie 1) zosta艂a zawarta mi臋dzy niemieckim dystrybutorem Porsche a dealerami Porsche. W zwi膮zku z tym, wbrew temu, co stwierdzi艂 s膮d odwo艂awczy, rynkiem w艂a艣ciwym nie mo偶e by膰 rynek tuningu pojazd贸w Porsche, na kt贸rym niemiecki dystrybutor Porsche nie jest aktywny, lecz w艂a艣ciwy rynek pojazd贸w samochodowych. FCJ pozostawi艂 otwart膮 spraw臋, czy w艂a艣ciwy rynek pojazd贸w samochodowych nale偶y zdefiniowa膰 jako rynek sprzeda偶y wszystkich nowych pojazd贸w samochodowych, czy te偶, alternatywnie, tylko nowych pojazd贸w sportowych.

W odniesieniu do klauzuli dotycz膮cej cz臋艣ci i akcesori贸w (ograniczenie 2) FCJ stwierdzi艂 鈥 podobnie jak w orzeczeniu z 2015 r. 鈥 偶e istnieje rynek specyficzny dla danej marki, obejmuj膮cy:

  • oryginalne cz臋艣ci opatrzone znakiem towarowym producenta pojazd贸w samochodowych (cz臋艣ci OEM);
  • oryginalne cz臋艣ci produkowane i dystrybuowane przez dostawc贸w oryginalnych cz臋艣ci (cz臋艣ci OES);
  • cz臋艣ci produkowane przez innych producent贸w, kt贸re s膮 por贸wnywalnej jako艣ci z oryginalnymi cz臋艣ciami. 

Umowa dealerska jako tajemnica handlowa 

FCJ poruszy艂 r贸wnie偶 kwesti臋 tego, czy i w jakim zakresie tre艣膰 porozumienia dealerskiego mog艂a co do zasady stanowi膰 tajemnic臋 handlow膮 pozwanych. FCJ odwo艂a艂 si臋 do wyroku Europejskiego Trybuna艂u Sprawiedliwo艣ci w sprawie Auto24 (C-158/11), zgodnie z kt贸rym kryteria dystrybucji selektywnej musz膮 by膰 weryfikowalne w post臋powaniu cywilnym. FCJ stwierdzi艂, 偶e operator systemu dystrybucji selektywnej nie mo偶e powo艂ywa膰 si臋 na prawo do zachowania tajemnicy, je偶eli kontrola jego porozumie艅 jest wymagana w celu ochrony konkurencji i skutecznego egzekwowania prawa Unii.

Ponadto FCJ uzna艂, 偶e nie ma znaczenia, w jaki spos贸b Stowarzyszenie uzyska艂o wiedz臋 na temat tre艣ci umowy dealerskiej Porsche, a nawet czy Stowarzyszenie uzyska艂o kopi臋 umowy dealerskiej z naruszeniem przepis贸w prawa karnego lub kodeksu etycznego. 

Komentarz

Orzeczenie to jest rzadkim przyk艂adem sprawy wymagaj膮cej interpretacji VBER na poziomie s膮downictwa krajowego. Niemieckie organy ochrony konkurencji oraz s膮dy, maj膮 tendencj臋 do restrykcyjnego podej艣cia. Jest to kolejny przyk艂ad na艂o偶enia ogranicze艅 w zapisach umownych stosowanych przez w艂a艣cicieli marek, kt贸rzy chcieliby zapewni膰, 偶e ich produkty s膮 sprzedawane konsumentom (odbiorcom ko艅cowym) wy艂膮cznie przez cz艂onk贸w ich sieci dystrybucji selektywnej. 

Zazwyczaj dostawcy prowadz膮cy system dystrybucji selektywnej staraj膮 si臋 uniemo偶liwi膰 swoim autoryzowanym dealerom modyfikowanie towar贸w. Chc膮 w ten spos贸b chroni膰 jako艣膰 produkowanych lub sprzedawanych towar贸w i reputacj臋 dostawcy czy producenta. Orzeczenie to mo偶e jednak wskazywa膰, 偶e dostawcy mog膮 mie膰 trudno艣ci w uniemo偶liwieniu dealerom dokonywania znacz膮cych modyfikacji swoich produkt贸w, a nast臋pnie odsprzeda偶y zmodyfikowanych produkt贸w (nadal pod znakiem towarowym dostawcy) poza autoryzowan膮 sieci膮. Pami臋tajmy, 偶e jest to wyrok s膮du niemieckiego. Niemniej, je艣li podej艣cie tam zaprezentowane by艂oby stosowane szerzej, mog艂oby to znacznie os艂abi膰 prawa w艂a艣ciciela marki.

kompas 01

Czy zainteresowa艂 Ciebie ten temat?

Skutecznie doradzali艣my wielu Klientom w tym obszarze prawnym - pomo偶emy r贸wnie偶 Tobie!

Skontaktuj si臋 ju偶 teraz, aby uzyska膰 wi臋cej informacji i um贸wi膰 si臋 z prawnikiem: